Belletrie voor dummies

Nee, boeken met een verhaaltje erin, romans dus, las ze niet meer. Dat verbaasde me hogelijk, want ze had een gedegen opleiding tot germanist genoten, haar hele leven in het onderwijs gestaan en daar een onkreukbare reputatie als leerkracht-die-haar-leerlingen-leerde-lezen opgebouwd. Het moderne vrouwelijk pendant van Hendrik Conscience zeg maar, compleet met discussie-uur en literatuurfiche… En daar was dus nu, een oppensioenstelling en een echtscheiding later, een eind aangekomen. Wat ze dan nu wel las, vroeg ik zo neutraal mogelijk. ‘Nou, boeken waar ik iets uit leer. Over nieuwe uitvindingen en zo. Hoe mijn iPhone werkt, of een praktische gids bloemschikken. Ja dat ook.’ Plots wist ik wat me opgevallen was toen ik haar nieuwe flatje betreden had: de boekenrekken waren weg! Het voelde aan als verraad: jarenlang hadden we dezelfde passie van het betere boek gedeeld en daar was nu blijkbaar een eind aan gekomen. ‘Waarom?’ vroeg ik me hardop af, terwijl ik haar new age interieur overschouwde. Grote, kaal aanvoelende woonkamer met leren bankstel, flatscreen televisietoestel, tafel en vier stoelen. Compleet met een schuifwand in glas. Geen schilderijtje aan de muur. Ook geen tapijt op de vloer. Maar in een hoek wel een designkrantenbak… En uitgerekend in die krantenbak lag naast enkele reclamebladen en gelukkig ook een recent exemplaar van De Standaard welgeteld één boek valsgeel opvallend te wezen. Kwantummechanica voor Dummies. Je kent die reeks wel…

‘Verbaast het je?’ vroeg ze. En omdat ik wellicht niet snel genoeg antwoordde, volgde er: ‘Weet je, ik moest dringend van die boeken af. En geef nu toe, veel nieuws valt er in de literaire wereld niet meer te beleven. We hebben niet eens nog een topauteur in Vlaanderen… Waarom zou ik daar nog tijd in steken?’ Ik antwoordde met een Engelse dooddoener: ‘A thing of beauty is a joy forever, misschien?’ Ik kon me wel voor het hoofd slaan. Waarom schoot me uitgerekend nú dit vers van Keats door het hoofd? Paste helemaal niet in het profiel van iemand die net de bellettrie vermoord had. Dus veranderde ze met een ironisch glimlachje van onderwerp: ‘Wil je een kop koffie?’ en de rest van het uurtje bezoek brachten we door met het uitwisselen van platitudes over het weer (‘gevolg van de opwarming van de planeet’), waar ze met vakantie zou gaan (‘Spanje, tuurlijk!’) en hoe hard we toentertijd wel niet gelachen hadden met die prof in Leuven die alle gedichten van Rimbaud en Verlaine zomaar uit het hoofd kon reciteren en ze zonder boek ter plekke nog kon analyseren ook… Hoe heette die vakidioot ook alweer? Westerlinck? Albert, juist ja.

Op weg naar huis bleef mijn schromelijk gebrek aan reactie op de hamvraag die ze gesteld had me parten spelen… Waarom zou ik nog tijd steken in literatuur? En plots werd ik als altijd weer de eloquente verdediger van de schone letteren. Verzon ik zo ter plekke een tiental redenen waarom je als rechtgeaard mens – niet eens alleen maar als filoloog – af en toe een goede roman moet lezen. Want. Literatuur helpt me meer gevoel en empathie ontwikkelen voor alle levende wezens: mensen, dieren en planten. Of: literatuur helpt me het leven en de wereld te verkennen en te begrijpen vanuit een cultureel, filosofisch, religieus en historisch oogpunt… Literatuur helpt me groeien als mens in zowat alle opzichten. Via een goed boek kan ik in contact komen met menselijke dromen en probleemsituaties die ik anders nooit zou kennen. En soms lees ik een boek alleen maar omdat het mooi is, om de esthetiek van de tekst, omwille van de taalvirtuositeit van de auteur, die ik zelf niet heb, maar die me in bewondering doet staan… Mateloos. Ik had bovendien een lans kunnen – moeten? – breken voor de zinvolheid van het lezen van verhalen over mensen in andere landen en tijden, want net die verhalen voeden de nieuwsgierigheid die ik als mens nodig hebt om het leven te over-leven. Met David Mitchel had ik kunnen betogen dat de prachtigste kathedraal of de heiligste tempel zonder de verhalen van hen die een groot deel van hun leven wijdden aan de bouw ervan, weinig meer is dan een artistiek gestapelde hoop stenen. Wie waren ze? Hoe bouwden ze? Waarin geloofden ze? Hoe aten en dronken ze? Hoe hadden ze lief en hoe gingen ze om met het noodlot, met nacht en ontij? Bellettrie voor Dummies?